Voeding & gezondheid oefenen op de onderbouw

Wat leer je bij voeding & gezondheid op de onderbouw?

• Energie, honger en verzadiging

  Mijn lichaam · onderbouw
  • Waar energie heen gaat — Ik kan uitleggen langs welke posten het lichaam energie gebruikt en waarvan het rustverbruik afhangt.
  • Honger en verzadiging — Ik kan uitleggen welke signalen honger en verzadiging regelen en waarom gewoonte en omgeving daarin meespelen.
  • Vochtbalans — Ik kan uitleggen hoe het lichaam zijn vochtbalans regelt en waarom aanbevelingen over drinken uiteenlopen.

• Macronutriënten

  Voedingsstoffen · onderbouw
  • Drie macronutriënten — Ik kan uitleggen wat de drie macronutriënten doen en hoeveel energie ze per gram leveren.
  • Verzadigd en onverzadigd — Ik kan uitleggen waarin verzadigde en onverzadigde vetzuren verschillen en uit welke bronnen ze vooral komen.
  • Suikers, zetmeel en vezels — Ik kan uitleggen wat suikers, zetmeel en vezels gemeen hebben en waarin ze verschillen.

• Micronutriënten

  Voedingsstoffen · onderbouw
  • Wateroplosbaar en vetoplosbaar — Ik kan uitleggen wat het verschil is tussen wateroplosbare en vetoplosbare vitamines en waarom dat uitmaakt.
  • IJzer, calcium, jodium — Ik kan van ijzer, calcium en jodium de functie noemen en zeggen uit welke bronnen ze komen.
  • Waar aanbevelingen vandaan komen — Ik kan uitleggen hoe een voedingsaanbeveling tot stand komt en waarom die per land en per instantie verschilt.

• Etiketten en ingrediënten

  Voedingskeuzes · onderbouw
  • Het etiket volledig lezen — Ik kan een etiket volledig lezen en zeggen welke informatie er wettelijk op moet staan en in welke vorm.
  • Rekenen aan een product — Ik kan met een voedingswaardetabel uitrekenen wat een portie of een hele verpakking levert.
  • Producten vergelijken — Ik kan twee producten eerlijk vergelijken door ze op dezelfde maat te zetten en te kiezen waarop ik vergelijk.

• Bewerking, context en gewoonte

  Voedingskeuzes · onderbouw
  • Mate van bewerking — Ik kan uitleggen wat de mate van bewerking van een product betekent en waarom de grenzen tussen de groepen omstreden zijn.
  • Het geheel telt — Ik kan uitleggen waarom één product weinig zegt over hoe iemand een week eet.
  • Omgeving en gewoonte — Ik kan uitleggen hoe aanbod, prijs, portiegrootte en gewoonte voedingskeuzes sturen zonder dat iemand het doorheeft.

• Het spijsverteringsstelsel

  Spijsvertering en stofwisseling · onderbouw
  • De organen en hun taak — Ik kan van elk orgaan in het spijsverteringsstelsel zeggen wat het bijdraagt, ook van de lever, de galblaas en de alvleesklier.
  • Enzymen per stap — Ik kan per stap in de vertering zeggen welk enzym er werkt, op welke stof en onder welke omstandigheden.
  • Opname en transport — Ik kan uitleggen hoe voedingsstoffen de darmwand passeren en welke weg ze daarna door het lichaam afleggen.

• Van voedsel naar energie

  Spijsvertering en stofwisseling · onderbouw
  • Glucose, aminozuren, vetzuren — Ik kan van koolhydraten, eiwitten en vetten zeggen in welke bouwstenen ze uiteenvallen en wat er daarna mee gebeurt.
  • Verbranding — Ik kan de verbranding van glucose beschrijven en zeggen welke stoffen erin gaan en welke eruit komen.
  • Opslag — Ik kan uitleggen hoe het lichaam energie opslaat als glycogeen en in vetweefsel, en waarin die twee voorraden verschillen.

• Vegetarisch, veganistisch, mediterraan

  Diëten en voedingspatronen · onderbouw
  • Vegetarisch — Ik kan de vormen van vegetarisch eten onderscheiden en uitleggen welke voedingsstoffen daarbij aandacht vragen.
  • Veganistisch — Ik kan uitleggen welke voedingsstoffen bij een veganistisch patroon aandacht vragen en waar ze vandaan kunnen komen.
  • Mediterraan — Ik kan uitleggen wat het mediterrane patroon inhoudt en wat het onderzoek ernaar wel en niet laat zien.

• Koolhydraatarm, keto en vasten

  Diëten en voedingspatronen · onderbouw
  • Koolhydraatarm — Ik kan uitleggen wat koolhydraatarm eten inhoudt en waarom onderzoek erover moeilijk te vergelijken is.
  • Ketogeen — Ik kan uitleggen wat ketose is en waarvoor een ketogeen dieet als behandeling gebruikt wordt.
  • Intermittent fasting — Ik kan de vormen van intermittent fasting beschrijven en zeggen wat erover wel en niet bekend is.

• Halal, kosjer en religieus vasten

  Cultuur, religie en medische voeding · onderbouw
  • Halal — Ik kan uitleggen wat halal betekent en waarom halalregels per stroming en per keurmerk kunnen verschillen.
  • Kosjer — Ik kan de belangrijkste kosjere spijswetten beschrijven, waaronder het scheiden van vlees en zuivel.
  • Religieus vasten — Ik kan verschillende vormen van religieus vasten beschrijven en uitleggen hoe een school daar praktisch rekening mee houdt.

• Allergie, intolerantie en coeliakie

  Cultuur, religie en medische voeding · onderbouw
  • Het verschil — Ik kan uitleggen wat er bij een voedselallergie en bij een intolerantie in het lichaam gebeurt en waarin die twee verschillen.
  • Coeliakie — Ik kan uitleggen wat coeliakie is, waarom het geen intolerantie is en waarom de diagnose van een arts moet komen.
  • Lactose-intolerantie — Ik kan uitleggen hoe lactose-intolerantie ontstaat en waarom weinig lactase aanmaken geen ziekte maar een verschil tussen mensen is.

• Voeding rond sport

  Sport, beweging, slaap en supplementen · onderbouw
  • Koolhydraten als brandstof — Ik kan uitleggen wanneer koolhydraten als brandstof uitmaken en welke rol de intensiteit en de duur van de inspanning daarbij spelen.
  • Eiwitten en herstel — Ik kan uitleggen wat er na een training in een spier gebeurt en welke rol eiwit daarbij speelt.
  • Hydratatie — Ik kan uitleggen hoe vochtverlies bij inspanning ontstaat en wanneer een sportdrank iets toevoegt aan water.

• Supplementen: wat ze zijn

  Sport, beweging, slaap en supplementen · onderbouw
  • Supplement of geneesmiddel — Ik kan uitleggen wat het verschil is tussen een voedingssupplement en een geneesmiddel.
  • Eiwitpoeder en creatine — Ik kan uitleggen wat eiwitpoeder en creatine zijn en wat er over hun werking bekend is.
  • Meer is niet beter — Ik kan uitleggen waarom meer van een voedingsstof niet automatisch beter is.

• Claims op de verpakking

  Voedingsclaims en kritisch denken · onderbouw
  • Wat een claim wettelijk mag — Ik kan uitleggen wanneer een claim over voeding of gezondheid wettelijk is toegestaan.
  • Van vaag woord naar toegelaten claim — Ik kan bij een vaag woord op een verpakking opzoeken welke toegelaten claim erbij hoort en welke voorwaarde daarvoor geldt.
  • De claim narekenen — Ik kan met de voedingswaardetabel narekenen of een claim aan zijn voorwaarde voldoet.

• Mythes online

  Voedingsclaims en kritisch denken · onderbouw
  • Vier mythes op hun mechanisme — Ik kan vier bekende mythes over voeding weerleggen door naar het mechanisme erachter te kijken.
  • Verband of oorzaak — Ik kan uitleggen waarom een gevonden verband nog geen oorzaak is.
  • De bron terugzoeken — Ik kan van een bewering in een filmpje het onderzoek erachter terugzoeken en beoordelen.

Zes opgaven uit voeding & gezondheid op de onderbouw

Dit zijn opgaven uit de leerlijn zelf; in de app staan er nog 268. Probeer hem eerst, klap dan het antwoord open.

1. Wat klopt er niet aan die gedachte?

   • Haar hart, hersenen, nieren en het herstel van weefsel gaan gewoon door; dat rustverbruik is bij de meeste mensen de grootste post van een dag
   • Het lichaam gebruikt in rust alleen energie in het uur na een maaltijd
   • Het lichaam gebruikt in rust alleen energie om warm te blijven en verder nergens voor
   • Er klopt niets aan: zonder beweging gebruikt een lichaam geen energie
   Antwoord

   Haar hart, hersenen, nieren en het herstel van weefsel gaan gewoon door; dat rustverbruik is bij de meeste mensen de grootste post van een dag — Het rustverbruik loopt dag en nacht door en is bij de meeste mensen de grootste post. Warm blijven klinkt aannemelijk en is ook echt een deel ervan, maar het is niet het enige: hart, ademhaling, hersenen, nieren en herstel van weefsel vragen er allemaal hun deel van.

2. Wat volgt hieruit over de energie die ze leveren?

   • De vetrijke snack levert ruim twee keer zoveel energie, want vet levert ongeveer 37 kJ per gram tegen ongeveer 17 kJ voor koolhydraten
   • Ze leveren evenveel energie, want ze wegen allebei 30 g
   • De koolhydraatrijke levert meer, omdat koolhydraten de gewone brandstof van het lichaam zijn
   • Daar valt niets over te zeggen zonder de merknaam van beide snacks te kennen
   Antwoord

   De vetrijke snack levert ruim twee keer zoveel energie, want vet levert ongeveer 37 kJ per gram tegen ongeveer 17 kJ voor koolhydraten — Bij gelijk gewicht bepaalt de energie per gram het verschil, en die ligt bij vet ruim twee keer zo hoog. Dat koolhydraten de gewone brandstof zijn klopt op zichzelf, maar dat gaat over waar het lichaam het liefst bij kan, niet over hoeveel energie er per gram in zit.

3. Welke eigenschap van vitamine A verklaart dat?

   • Vitamine A is vetoplosbaar en wordt samen met vet uit de darm opgenomen
   • Vitamine A is wateroplosbaar en heeft juist extra water nodig om mee te reizen
   • Olie maakt van elke stof in de darm een vitamine
   • In wortels zit zonder olie helemaal geen bètacaroteen
   Antwoord

   Vitamine A is vetoplosbaar en wordt samen met vet uit de darm opgenomen — Vetoplosbare stoffen liften mee met het vet uit de maaltijd; zonder vet blijft een deel onbenut in de darm achter. Dat de wortel zonder olie niets zou bevatten is onzin: de stof zit er wel in, maar komt er minder goed uit.

4. Waarom staat er bij tomatenpuree en basilicum wel een percentage en bij ui en zout niet?

   • Omdat die twee in de naam en op de voorkant worden uitgelicht, en dan is het percentage verplicht
   • Omdat alleen ingrediënten van meer dan 10 % een percentage hoeven te krijgen
   • Omdat de maker zelf vrij mag kiezen bij welke ingrediënten hij een percentage zet
   • Omdat alleen plantaardige ingrediënten een percentage nodig hebben
   Antwoord

   Omdat die twee in de naam en op de voorkant worden uitgelicht, en dan is het percentage verplicht — Dit is de QUID-regel: noem of toon je een ingrediënt op de voorkant, dan moet je zeggen hoeveel het er is. Dat het aan de 10 % zou liggen is de aantrekkelijkste afleider, maar basilicum staat er met 0,3 % bij en dat weerlegt die verklaring meteen. Ui en zout worden nergens uitgelicht, dus daar hoeft geen percentage bij.

5. Wat beschrijft de mate van bewerking van deze vier producten?

   • Hoeveel stappen en hoeveel toegevoegde ingrediënten er tussen het oorspronkelijke gewas en de verpakking zitten
   • Hoeveel voedingsstoffen elk product het lichaam levert
   • Hoe lang elk product houdbaar is
   • Hoe duur elk product in de winkel is
   Antwoord

   Hoeveel stappen en hoeveel toegevoegde ingrediënten er tussen het oorspronkelijke gewas en de verpakking zitten — Mate van bewerking gaat over wat er met het product is gedaan: wassen, snijden, persen, malen, verhitten, samenstellen. Dat het over de voedingsstoffen zou gaan is de aantrekkelijkste afleider, maar die twee staan los van elkaar: twee producten met evenveel bewerkingsstappen kunnen heel verschillende voedingswaardetabellen hebben. Houdbaarheid hangt er wel vaak mee samen, maar hij is niet wat het woord beschrijft.

6. Wat laat deze proef zien over de rol van gal bij de vertering van vet?

   • Gal verdeelt vet in kleine druppeltjes, zodat een vetsplitsend enzym veel meer oppervlak heeft om op aan te grijpen
   • Gal knipt de vetmoleculen zelf in vetzuren en glycerol
   • Gal lost vet volledig op in water, waardoor vertering van vet niet meer nodig is
   • Gal maakt de darminhoud zuur, waardoor het vet vanzelf uiteenvalt
   Antwoord

   Gal verdeelt vet in kleine druppeltjes, zodat een vetsplitsend enzym veel meer oppervlak heeft om op aan te grijpen — Gal is een emulgator, geen enzym: het verandert de verdeling van het vet en niet de moleculen zelf. Dat gal de vetmoleculen knipt is de aantrekkelijkste afleider, want er wordt inderdaad geknipt, maar dat doet lipase; gal maakt dat werk pas mogelijk door het oppervlak te vergroten. De proef laat ook zien dat de olie niet verdwijnt: hij is alleen fijner verdeeld.

Hoe oefen je dit in Schoolschrift?

1. Volg de lessen per leerdoel

   Elk hoofdstuk bestaat uit zes lessen: één per leerdoel, twee gemengde lessen en een hoofdstuktoets. Voor elk nieuw leerdoel legt de coach eerst uit wat je gaat leren en doet één opgave helemaal voor.

2. Haal de hoofdstuktoets

   Het volgende hoofdstuk gaat open zodra de hoofdstuktoets met minstens 80% gehaald is; wie de stof al kent, kan met één toets vooruitspringen.

3. Blijf herhalen

   Herhaling loopt per leerdoel en blijft binnen dit vak en binnen stof die al langs is gekomen.

Begin met voeding & gezondheid

Voeding & gezondheid in andere leerjaren