Filosofie oefenen op de havo

Wat leer je bij filosofie op de havo?

• Filosofisch vragen stellen

  Vaardigheden · havo
  • Filosofische vragen herkennen — Ik kan het verschil zien tussen een filosofische vraag en een feitelijke vraag.
  • Begrippen analyseren — Ik kan een vaag of dubbelzinnig begrip preciezer maken.
  • Een standpunt onderbouwen — Ik kan een standpunt geven en er minstens één argument voor noemen.

• Argumenten reconstrueren

  Vaardigheden · havo
  • Premisse en conclusie herkennen — Ik kan in een kort betoog de premissen (redenen) en de conclusie aanwijzen.
  • Geldige argumenten herkennen — Ik kan zien of een conclusie logisch volgt uit de premissen.
  • Een filosofische tekst parafraseren — Ik kan de kernstelling van een korte filosofische tekst in mijn eigen woorden weergeven.

• Lichaam en geest

  Wijsgerige antropologie · havo
  • Dualisme: geest en lichaam apart — Ik kan uitleggen wat het dualisme van Descartes inhoudt.
  • Materialisme: geest als product van het lichaam — Ik kan uitleggen wat materialisme over de geest inhoudt, als tegenpositie van dualisme.
  • Het interactieprobleem — Ik kan uitleggen welk probleem het dualisme moet oplossen: hoe geest en lichaam op elkaar inwerken.

• Vrije wil en determinisme

  Wijsgerige antropologie · havo
  • Determinisme — Ik kan uitleggen wat determinisme inhoudt.
  • Vrije wil (libertarisme) — Ik kan uitleggen wat de positie inhoudt dat mensen een vrije wil hebben.
  • Compatibilisme — Ik kan uitleggen hoe compatibilisme vrije wil en determinisme met elkaar probeert te verzoenen.

• Deugdethiek en plichtethiek

  Ethiek · havo
  • Deugdethiek (Aristoteles) — Ik kan uitleggen wat deugdethiek inhoudt volgens Aristoteles.
  • Plichtethiek (Kant) — Ik kan uitleggen wat plichtethiek volgens Kant inhoudt.
  • Deugd- versus plichtethiek toepassen — Ik kan bij een casus herkennen of een redenering vanuit deugdethiek of plichtethiek komt.

• Gevolgenethiek en zorgethiek

  Ethiek · havo
  • Utilisme — Ik kan uitleggen wat het utilisme van Bentham en Mill inhoudt.
  • Zorgethiek — Ik kan uitleggen wat zorgethiek toevoegt aan de andere ethische theorieën.
  • Een moreel dilemma analyseren — Ik kan een moreel dilemma bekijken vanuit meerdere ethische theorieën.

• Wat is kennis?

  Kennisleer · havo
  • Kennis als gerechtvaardigd waar geloof — Ik kan de klassieke definitie van kennis noemen: gerechtvaardigd waar geloof.
  • Correspondentietheorie van waarheid — Ik kan de correspondentietheorie van waarheid uitleggen.
  • Waarom rechtvaardiging nodig is — Ik kan uitleggen waarom een goede reden nodig is om van kennis te spreken, niet alleen een juiste gok.

• Rationalisme, empirisme en scepticisme

  Kennisleer · havo
  • Rationalisme — Ik kan uitleggen wat rationalisme als kennisbron inhoudt.
  • Empirisme — Ik kan uitleggen wat empirisme als kennisbron inhoudt, als tegenpositie van rationalisme.
  • Scepticisme — Ik kan uitleggen wat scepticisme over kennis inhoudt.

• Griekse filosofie

  Wijsgerige stromingen en geschiedenis · havo
  • Socrates: de vragende methode — Ik kan de methode van Socrates uitleggen.
  • Plato: de ideeënleer — Ik kan de ideeënleer van Plato uitleggen.
  • Aristoteles: waarneming en doel — Ik kan uitleggen hoe Aristoteles van Plato verschilde.

• Van middeleeuwen tot Verlichting

  Wijsgerige stromingen en geschiedenis · havo
  • Descartes: methodische twijfel — Ik kan de methodische twijfel van Descartes uitleggen.
  • Spinoza: monisme — Ik kan het monisme van Spinoza uitleggen als tegenpositie van Descartes' dualisme.
  • De Verlichting — Ik kan de belangrijkste kenmerken van de Verlichting noemen.

• Samenleven en gezag

  Sociale filosofie · havo
  • Het sociaal contract — Ik kan uitleggen hoe contractdenkers het gezag van de staat rechtvaardigen en waarin ze van elkaar verschillen.
  • Wat is rechtvaardig verdelen — Ik kan uitleggen hoe verschillende opvattingen over rechtvaardigheid tot verschillende verdelingen leiden.

Zes opgaven uit filosofie op de havo

Dit zijn opgaven uit de leerlijn zelf; in de app staan er nog 159. Probeer hem eerst, klap dan het antwoord open.

1. Welke vraag is een filosofische vraag?

   • Hoeveel inwoners heeft Nederland?
   • Wat is rechtvaardigheid?
   • Hoe laat begint de les?
   • Wat is de hoofdstad van Frankrijk?
   Antwoord

   Wat is rechtvaardigheid? — De andere vragen zijn met feiten te beantwoorden. 'Wat is rechtvaardigheid?' gaat over een begrip waar mensen het oneens over kunnen zijn, ook als ze alle feiten kennen.

2. 'Alle mensen zijn sterfelijk. Socrates is een mens. Dus Socrates is sterfelijk.' Wat is de conclusie?

   • Alle mensen zijn sterfelijk
   • Socrates is een mens
   • Socrates is sterfelijk
   • Geen van deze
   Antwoord

   Socrates is sterfelijk — 'Dus' kondigt de conclusie aan: wat uit de premissen volgt.

3. Wie wordt gezien als de grondlegger van het moderne dualisme?

   • Aristoteles
   • Descartes
   • Kant
   • Plato
   Antwoord

   Descartes — Descartes onderscheidde de 'res cogitans' (het denkende, de geest) van de 'res extensa' (het uitgebreide, het lichaam).

4. Wat stelt determinisme?

   • Mensen kunnen altijd volledig vrij kiezen
   • Elke gebeurtenis, ook een keuze, is het gevolg van voorafgaande oorzaken
   • Toeval bestaat niet in de natuur, maar wel in de mens
   • Mensen hebben geen hersenen
   Antwoord

   Elke gebeurtenis, ook een keuze, is het gevolg van voorafgaande oorzaken — Determinisme ziet ook menselijke keuzes als onderdeel van de keten van oorzaak en gevolg.

5. Waar kijkt deugdethiek volgens Aristoteles vooral naar?

   • Naar de gevolgen van een daad
   • Naar het karakter en de deugden van de handelende persoon
   • Naar de wetten van de staat
   • Naar wat God gebiedt
   Antwoord

   Naar het karakter en de deugden van de handelende persoon — Deugdethiek vraagt niet alleen 'is deze daad goed', maar 'is dit het soort mens dat een deugdzaam karakter heeft'.

6. Wat is het uitgangspunt van het utilisme?

   • Een daad is goed als ze uit plicht wordt gedaan
   • Een daad is goed als ze het grootste geluk voor het grootste aantal oplevert
   • Een daad is goed als een deugdzaam mens haar zou doen
   • Een daad is goed als de wet het toestaat
   Antwoord

   Een daad is goed als ze het grootste geluk voor het grootste aantal oplevert — Utilisme, ontwikkeld door onder anderen Bentham en Mill, telt de gevolgen voor iedereen mee en kiest de optie met het meeste totale geluk.

Hoe oefen je dit in Schoolschrift?

1. Volg de lessen per leerdoel

   Elk hoofdstuk bestaat uit zes lessen: één per leerdoel, twee gemengde lessen en een hoofdstuktoets. Voor elk nieuw leerdoel legt de coach eerst uit wat je gaat leren en doet één opgave helemaal voor.

2. Haal de hoofdstuktoets

   Het volgende hoofdstuk gaat open zodra de hoofdstuktoets met minstens 80% gehaald is; wie de stof al kent, kan met één toets vooruitspringen.

3. Blijf herhalen

   Herhaling loopt per leerdoel en blijft binnen dit vak en binnen stof die al langs is gekomen.

Begin met filosofie

Filosofie in andere leerjaren